२०७८ असार ७ सोमबार,

गोविन्द भट्टराईको विचार : ई–भेइकल निकट भविष्य होइन, सुदूर भविष्य हो

आजको मुख्य वातावरणीय मुद्दा र समाधान पनि हो विद्युतीय सवारी साधन अर्थात ई–भेइकल । नेपालमा सरकारले पछिल्लो समयमा ल्याएको ई–भेइकल सम्बन्धी नीति स्वागतयोग्य छ, तर कार्यान्वयनका वारेमा भने थुप्रै प्रश्नहरु छन् ।

अहिलेको जनशक्ति, सरकारी संरचना, लगानी र पूर्वाधारको हिसाबले यो चुनौतीपूर्ण छ र कार्यान्वयन होला भनेर विश्वास गरिहाल्न सकिने अवस्था छैन । अन्य सरकारी घोषणा जस्तै यो पनि लावारिस बनेर वस्न सक्ने डर पनि उत्तिकै हुन्छ ।

बागमती प्रदेश सरकारले सन् २०३० सम्म ई–भेइकल प्रयोग गर्ने घोषणा गरेको थियो । तर हाल त्यो घोषणा के गरियो भन्ने वारेमा बागमती प्रदेश सरकारलाई पनि थाहा नहुन सक्छ । झन् हामी जनतालाई के थाहा ?

नेपाल जलस्रोतको धनी देश हो । यसले गर्दा पनि नेपालमा ई–भेइकलको सम्भावना छ । तर सही उपयोग गरिएन भने यसले मात्र पुग्दैन । मैले जहिले पनि भन्ने गर्छु, ‘पानी जवानी, भेनेज्वेला र हामी’ । यदि सही प्रयोग गर्न सकिएन भने हामी जलस्रोतकै कारणले सिद्धिन पनि सक्छौ । तेलले मात्र धनी हुने भए आज इरान, भेनेज्वेला जस्ता देशको हालत के हुन्थ्यो होला ? संसारमै समृद्ध हुन्थे होला । त्यसैले हामीले पनि जलस्रोतलाई इनर्जी, पावर, पैसा, प्रोडक्ट, लाइफस्टाइल आदिमा रुपान्तरण गर्न सक्नु पर्छ । यसो भयो भने मात्र हामी जलस्रोतमा धनी भएको सार्थकता हुनेछ ।

यो अवस्थामा आन्तरिक खपतको लागि महत्वपूर्ण माध्यम हुन सक्छ ई–भेइकल । हामीले अहिले स्मार्ट सिटीको धेरै चर्चा गरिरहेका छौ । यो अवस्थामा स्मार्ट भेइकलको वारेमा समेत सोच्नु पर्ने आवश्यकता छ ।

भारतमा सन् २०४० देखि ई–भेइकल मात्र उत्पादन गरिने भनी विश्वका गाडी उत्पादकहरुको संगठन ओइका र ग्लोबल एनक्यापले घोषणा गरेको छ । यसका लागि भारतले आवश्यक तयारी पनि गरिरहेको छ । यदि ई–भेइकल प्रयोग नगर्ने हो भने अकल्पनीय रुपमा विदेशी मुद्रा बाहिरिने अवस्था छ ।

ई–भेइकल प्रवद्र्धनका लागि अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा धेरै कदमहरु चालिएका छन् । पर्यटकीय, खेलकुद आदि सबै क्षेत्रमा यस्ता कार्य भएका छन् । मोटर स्पोर्ट्स गतिविधिहरु अब २०३० देखि सबै ई–भेइकलमा जाने घोषणा भएको छ । यसको लागि आवश्यक तयारी भइरहेको छ ।

मोटर स्पोर्ट्सको अन्तर्राष्ट्रिय संस्था एफआईएले ट्रेनिङ सेन्टरहरुलाई इको–फ्रेन्ड्ली बनाउने अभियान शुरु गरेको छ । यसको लागि लाइसेन्सिङको सुरुवात गरेको छ र गुणस्तर अनुसार फाइभ स्टार सम्म प्रदान गर्नेछ । रेसिङ सर्किटलई त्यही ढंगले मोडिफाई गर्दैछ । एफआईए एक्सन फर इन्भाइरोमेन्ट गठन भएको छ । ग्लोबल फ्युल इकोनोमी इनिसिएटिभ भन्ने यूएनसँग मिलेर काम गर्ने एजेन्सी शुरुवात भएको छ । यसले फ्युल इकोनोमीको क्षेत्रमा काम गर्छ र सरकारहरुलाई सहयोग गर्छ । फिलिपिन्समा रहेको क्लिन एसिया नामक संस्थाले यस सम्बन्धी कार्यका लागि नेपाल सरकारसँग सहकार्य गरिरहेको छ । नासा नेपालले पनि नेपालको सरकारी निकायको प्रतिनिधित्वको कार्य गरिरहेको छ ।

मोटरसाइक्लिङ सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय संस्था एफआईएमले ई–च्याम्पियनसिप, किस, राइड क्लिन जस्ता कार्यक्रम भइरहेका छन् । सबैभन्दा धेरै इन्धन खपत गर्ने मोटर स्पोर्ट्स समेत अब ई–भेइकलमार्फत हुन गइरहेको अवस्थामा नेपाल सरकार र आम उपभोक्ताहरु पनि अब ई–भेइकल प्रयोग तर्फ जान कुनै कन्जुस्याई गर्नु पर्ने आवश्यकता देखिदैन ।

यति हुँदाहुँदै पनि हामी तथ्यलाई मनन गर्नैपर्छ । विश्वका तीन मुख्य देशको अवस्था हेर्न सक्छौ । अमेरिकामा ३० करोड गाडी मध्ये १४ लाख, चीनमा ४० करोड मध्ये ३५ लाख र नर्वेमा ६० लाख मध्ये ४ लाख ई–भेइकल छन् । प्यासेन्जर भेइकलतर्फको संख्या हो यो । विश्वमा भएका ६० करोड भन्दा बढी दुई पांग्रे सवारी मध्ये १ करोड जति ई–भेइकल होलान् । अन्य सवारी साधनलाई नजोड्दा पनि यस्तो संख्या कति होला त ? बढीमा १ देखि ५ प्रतिशत सम्म ।

यो तथ्यलाई मनन गर्दा हामीलाई के लाग्छ भने चीनको कुनै एउटा सहर, अमेरिकाको एउटा सहर वा नर्वेको कुनै एउटा सहरलाई हेरेर जताततै ई–भेइकल छन् भन्छौ । अनि नेपालमा पनि ई–भेइकल हुनुपर्छ भन्छौ । अनि भविष्य ई–भेइकलकै हो भन्छौ । तर मलाई के लाग्छ भने यो भविष्य त हो । तर निकट भविष्य होइन । अलि सुदूर भविष्य हो ।

तर पनि आगामी दिनमा ई–भेइकलको प्रयोगलाई बढाउनु पर्ने अवस्था छ । तर यसका लागि भएका चुनौतीहरुतिर पनि ध्यान दिनु आवश्यक छ । चुनौती सरकारका लागि मात्र होइन, हामी सबैका लागि छ । सरकारको चुनौती त सरकारी निकायले नै समाधान गर्लान् । करिव दुई वर्ष पहिले तामझामका साथ उद्घाटन गरिएका इलेक्ट्रिक बसको हालत के छ भन्ने कुरा सबैलाई थाहा छ । यसलाई विकाउ र कस्मेटिक एजेन्डा मात्रै बनाएमा सधै ई–भेइकल आकाशको फल आँखा तरी मर हुन सक्छ ।

यो अवस्थामा सरकार, व्यवसायी र सम्बन्धित निकायले जवाफ दिनु पर्छ । नयाँ प्रविधि, ई–भेइकल चलाउदा हुन सक्ने सम्भावित साइबर चुनौती, कर, बैंकको लोन, इन्धनको वैकल्पिक कर, इन्स्योरेन्स, रोजगारीमा पार्ने प्रभाव आदिका वारेमा सोच्नु आवश्यक छ । उपभोक्तालाई सहुलियत, विदेशिने मुद्रा आदिको वारेमा पनि अध्ययन गर्नु आवश्यक छ । ब्याट्रीबाट हुने नोक्सानी न्यूनीकरण, डिस्पोजल आदि वारेमा पनि अध्ययन आवश्यक छ । सरकारले यसको लागि आवश्यक तयारी गर्नु आवश्यक छ । तर गरे जस्तो लाग्दैन । सार्वजनिक यातायातको विकल्प र ई–भेइकलको रिसेल भ्याल्यु आदिको वारेमा पनि थाहा हुनु आवश्यक छ ।

ई–भेइकलमा हाल विशेष गरी युरोपेली राष्ट्र नै धेरै लागिपरेका छन् । विश्वव्यापी रुपमा रसिया र गल्फ कन्ट्रीलाई तह लाउने माध्यम बन्न सक्छ ई–भेइकल । रसिया देखि चीन सम्म ८ हजार किलोमिटर लामो पाइपलाइन अर्बौ खर्च गरेर बनेको छ । अमेरिकामा ६० वर्षको लागि पुग्ने इन्धन उत्खनन हुन शुरु भएको छ । डिजेल पेट्रोलको सबैभन्दा ठूलो बजार अमेरिका, भारत र चीन हुन् । भारत इरान पाइपलाइन पनि शुरु भएको छ । अत्यन्तै ठूलो लगानी गरेर यी देशमा पेट्रोलियम इन्धनको क्षेत्रमा कार्य भइरहेका छन् । त्यसैले अहिले नै ई–भेइकल धेरै मात्रामा यी देशमा बढ्छन् भन्ने अनुमान लगाइहाल्नु पनि उचित नहोला ।

यद्यपि यसबाट हामी निरास भइहाल्नु आवश्यक छैन । विभिन्न देशले रणनीतिक कार्य गरिरहेका छन् । हामीले पनि आफ्नो देशको अवस्था अनुसार आवश्यक तयारी गर्नु आवश्यक छ । भविष्यमा ई–भेइकलको प्रयोग अवश्य नै बढ्ने छ ।

यसको लागि नेपाल सरकारले निजी क्षेत्रको साझेदारीमा एउटा मात्र ई–भेइकल कारखाना खोल्न सक्छ । धेरै कम्पनी खोल्ने कुरा अहिले नगरौ । सबै निकायले यही कारखानाबाट उत्पादन भएका सवारी साधन प्रयोग गर्ने वातावरण बनाउन सकियो भने राम्रो हुन्छ ।

खाना खादा अचार, डेजर्टको भ्याल्यु भए जस्तै ई–भेइकल प्रति धेरैको चासो छ । तर अहिले यसको प्रयोग बढेको छैन । विस्तारै मुलधारको सवारी बन्न सक्छ । यो कुरामा हामी सबैले चासोपूर्वक अगाडि बढ्नु आवश्यक छ ।

(नेपाल अटोले विश्व वातावरण दिवसको अवसरमा आयोजना गरेको अन्तरक्रिया कार्यक्रममा व्यक्त विचार)

सम्बन्धित समाचारहरू

निषेधाज्ञामा बाइक घरैमा थन्किएको अवस्थामा बिग्रिन सक्छ स्पार्क प्लग, यसरी गरौ सफा

निषेधाज्ञामा बाइक घरैमा थन्किएको अवस्थामा बिग्रिन सक्छ स्पार्क प्लग, यसरी गरौ सफा

कोरोना भाइरसको महामारीको कारणले गर्दा निषेधाज्ञाको स्थिति पैदा भएको छ ।...

क्यामेरा र ड्रोन भएको विश्वको पहिलो इलेक्ट्रिक फायर ब्रिगेड ट्रक

क्यामेरा र ड्रोन भएको विश्वको पहिलो इलेक्ट्रिक फायर ब्रिगेड ट्रक

एरिजोनाको ट्युसो फायर डिपार्टमेन्टले हालै भल्भो ग्रुपको सहयोगमा पहिलो...

मोबाइल निर्माता कम्पनी हुवावेले ल्यायो पहिलो इलेक्ट्रिक एसयूभी, १ हजार किमी सम्म रेन्ज दिने

मोबाइल निर्माता कम्पनी हुवावेले ल्यायो पहिलो इलेक्ट्रिक एसयूभी, १ हजार किमी सम्म रेन्ज दिने

चीनमा मोबाइल फोन निर्माता कम्पनीले इलेक्ट्रिक कार निर्माण गर्ने चासो...

लोकप्रिय

बजेट प्रभाव : हुन्डाईले घटायो एउटै इलेक्ट्रिक गाडीमा २३ लाख मूल्य

बजेट प्रभाव : हुन्डाईले घटायो एउटै इलेक्ट्रिक गाडीमा २३ लाख मूल्य

काठमाडौं – सरकारले हालै प्रस्तुत गरेको बजेटमार्फत इलेक्ट्रिक गाडीमा कर...

नेपाल आइपुग्यो भारतमा निकै रुचाइएको किया सोनेट, यस्तो छ मूल्य र विशेषता

नेपाल आइपुग्यो भारतमा निकै रुचाइएको किया सोनेट, यस्तो छ मूल्य र विशेषता

काठमाडौं – कियाको बहुप्रतीक्षित कार किया सोनेट नेपाली बजारका लागि...

नेपालकै सबैभन्दा सस्तो मध्ये एक इलेक्ट्रिक कार दीगो ई८ को नयाँ मूल्य सार्वजनिक

नेपालकै सबैभन्दा सस्तो मध्ये एक इलेक्ट्रिक कार दीगो ई८ को नयाँ मूल्य सार्वजनिक

काठमाडौं – नेपाली बजारमा दीगो ब्रान्डका इलेक्ट्रिक कार उपलब्ध गराइरहेको...