दुईपांग्रेको यात्रा : हेल्मेट मात्र पर्याप्त छैन

नेपालको सडक सञ्जालमा गुड्ने सवारी साधनमध्ये करिब ८० प्रतिशत हिस्सा मोटरसाइकल र स्कुटरले ओगट्छन् । सहजता, पहुँच र गतिशीलताका कारण यो सर्वसाधारणको पहिलो रोजाइ बनेको छ। तर विडम्बना के छ भने, यही दुईपांग्रे सवारी आज सडक दुर्घटनाको सबैभन्दा ठूलो जोखिमको रूपमा उभिएको छ ।

        चालु आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ को पुस मसान्तसम्मको नेपाल प्रहरीको तथ्यांक अनुसार, नेपालभर कुल २४,८५९ सवारी दुर्घटनामध्ये १४,६२५ दुर्घटनामा मोटरसाइकल संलग्न छन् अर्थात् ५८.८३ प्रतिशत दुर्घटना दुईपांग्रेकै नाममा छन् । अझ दुःखद पक्ष के भने ज्यान गुमाउने र अङ्गभङ्ग हुनेमध्ये अधिकांश १५ देखि ४० वर्ष उमेर समूहका युवा छन् ।

धेरै दुर्घटनामा चालकले हेल्मेट लगाएको देखिन्छ । तर उनीहरूलाई जोगाउन सकिएको छैन । त्यसैले प्रश्न उठ्छ के टाउकोमा हेल्मेट हुनु मात्र ज्यान जोगाउन पर्याप्त छ ?

हेल्मेट मात्र किन पर्याप्त छैन ?

पहिलो, गुणस्तर र सही प्रयोगको अभाव -

        कमसल हेल्मेट, नबाँधिएको फित्ता वा खुकुलो स्ट्र्यापले दुर्घटनाको समयमा सुरक्षा दिन सक्दैन । उछिट्टिएको हेल्मेटले सुरक्षा होइन, झनै जोखिम बढाउँछ ।

दोस्रो, तीव्र गति -

        दुर्घटनाको प्रमुख कारणमध्ये एक गति हो । सन्तुलन गुम्दा हेल्मेटले टाउको जोगाउन सक्छ, तर छाती, मेरुदण्ड वा भित्री अंगमा लाग्ने चोटबाट बचाउन सक्दैन ।

तेस्रो, दृश्यताको कमी -

 कुहिरो, वर्षा वा राति रिफ्लेक्टिभ ज्याकेट र दुरुस्त लाइट बिना चलाउँदा दुईपांग्रे सवारी ठूला सवारीका लागि ‘अदृश्य’ बन्न सक्छ ।

 यसैले, हेल्मेट सुरक्षा संस्कारको एउटा भाग हो, सम्पूर्ण समाधान होइन ।

तपाई पनि दुईपांग्रे सवारीबाट आफ्नो यात्रा अनि गन्तव्य तय गर्दै हुनुहुनन्छ भने जीवन बचाउने यी १० नियम प्रति सदैव प्रतिबद्ध रहनुहोस् -

१. हेल्मेट ‘लगाऔँ’ मात्र होइन, ‘सही तरिकाले बाँधौँ’। चालक र पछाडि बस्ने दुवैले गुणस्तरीय हेल्मेटको प्रयोग गरौ ।

२. गति होइन, सुरक्षित घर फर्किनु लक्ष्य बनाऔँ । मोड, बजार, विद्यालय क्षेत्रमा स्वतः गति घटाऔँ ।

३. ओभरटेक अघि आफैलाई यी तीन प्रश्न गर्नुहोस - देखिन्छ ? सुरक्षित छ ? आवश्यक छ ?

४. मदिरा, मोबाइल र मोटरसाइकल कहिल्यै सँगै हुँदैनन् ।

५. ब्लाइन्ड स्पटबाट टाढा रहौँ । ट्रक/बसको नदेखिने कुनामा नबसौँ ।

६. देखिने बनौँ । रिफ्लेक्टिभ ज्याकेट, दुरुस्त हेडलाइट/टेललाइट प्रयोग गरौँ ।

७. सवारीको नियमित स्वास्थ्य जाँच गरौँ । ब्रेक, टायर, चेन - सानो त्रुटि, ठूलो दुर्घटना ।

८. लेन अनुशासन र संकेतको सम्मान गरौँ ।

९. लाइसेन्स र सीप बिना सवारी नगऱौँ । घरबाटै सुरक्षा संस्कार सुरु गरौँ ।

१०. हरेक यात्रा अघि सम्झौँ - घरमा कोही तपाईंको प्रतीक्षामा छ ।

                 प्रहरीको तथ्यांकमा देखिने यी संख्याहरू केवल अङ्क मात्र होइनन्, यी कसैका छोरा, कसैका पति त कसैका बाबु हुन् । एउटा मोटरसाइकल दुर्घटना हुँदा चालक मात्र घाइते हुँदैन, एउटा सिङ्गो परिवारको सपना र भविष्य क्षतविक्षत हुन्छ ।

             याद राख्नुहोस्, ट्राफिक प्रहरीले जरिवाना काट्नु तपाईंलाई दुःख तथा हैरानी दिन होइन, तपाईंको घरको ढोकामा 'मृत्युको खबर' पुग्न नदिनका लागि हो । हामीले समयमै चेत नखुलाउने हो भने, यो यात्रा गन्तव्यसम्म पुग्ने माध्यम नभएर अस्पतालसम्म पुग्ने छोटो बाटो बन्न सक्छ ।

             त्यसैले, हेल्मेट टाउकोमा लगाउनुहोस्, तर सुरक्षाको चेत दिमागमा राख्नुहोस् ।

"ट्राफिक नियम जानौँ पनि, मानौँ पनि ।"

– प्र.ब.ना.नि. बिष्णु थापा

 प्रमुख–जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालय, सिन्धुपाल्चोक