बालबालिकाको सुरक्षित विद्यालय यात्रा: ५ जीवनरक्षक सावधानीहरू

नयाँ शैक्षिक सत्रको सुरुवातसँगै देशभरका विद्यालयहरूमा नयाँ उत्साह, उमङ्ग र चहलपहल छाएको छ । काँधमा झोला भिरेर, रंगीचंगी पोसाकमा सजिएका बालबालिकाको अनुहारले उज्ज्वल भविष्यको संकेत गर्छ । तर यही खुसीको यात्रासँगै हरेक बिहान र बेलुका देखिने एउटा चिन्ताजनक दृश्यले हामी सबैलाई गम्भीर रूपमा सोच्न बाध्य बनाउँछ - मोटरसाइकल वा स्कुटरमा हेल्मेट बिना, खाँदिएर विद्यालयतर्फ जाँदै गरेका बालबालिका ।

विद्यालय बसको सुविधा सीमित भएकाले धेरै अभिभावकका लागि दुई पाङ्ग्रे सवारी नै बाध्यात्मक विकल्प बनेको छ । तर बाध्यता कहिल्यै लापरवाहीको बहाना हुन सक्दैन । सवारी दुर्घटना कुनै पूर्व सूचना बिना आउँछ, र एक क्षणको असावधानीले जीवनभरको पीडा निम्त्याउन सक्छ । त्यसैले बालबालिकाको सुरक्षित विद्यालय यात्राका लागि निम्न ५ जीवनरक्षक सावधानीहरू अनिवार्य रूपमा अपनाउनुपर्छ ।

१ अनिवार्य हेल्मेट र चश्माको प्रयोग

सडक दुर्घटनामा सबैभन्दा पहिले र गम्भीर चोट टाउकोमा लाग्ने गर्दछ । बालबालिकाको शरीर अझै विकासशील भएकाले उनीहरू बढी संवेदनशील हुन्छन् । त्यसैले चालक मात्र होइन, पछाडि वा अगाडि बस्ने बालबालिकालाई पनि साइज मिल्ने सुरक्षित हेल्मेट अनिवार्य रूपमा लगाउनुपर्छ । साथै, धूलो, धूवाँ र आँखामा पर्न सक्ने वस्तुहरूबाट बचाउन चश्माको प्रयोग पनि महत्वपूर्ण हुन्छ ।

विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) का अनुसार सही रूपमा प्रयोग गरिएको हेल्मेटले मोटरसाइकल दुर्घटनामा मृत्युको जोखिम करिब ४० प्रतिशत र गम्भीर टाउको चोटको जोखिम करिब ७० प्रतिशतसम्म घटाउन सक्छ । यसैले हेल्मेट केवल नियम होइन, जीवन बचाउने सुरक्षा कवच हो ।

२ क्षमताभन्दा बढी सवारी नगर्ने

एउटै मोटरसाइकलमा चालक, श्रीमती, दुई-तीन बालबालिका र झोला समेत राखेर यात्रा गर्नु अत्यन्त जोखिमपूर्ण हुन्छ । यस्तो अभ्यासले सवारीको सन्तुलन बिगार्छ र दुर्घटनाको सम्भावना बढाउँछ । मोटरसाइकल वा स्कुटर मूलतः दुई जनाका लागि मात्र डिजाइन गरिएको हो ।

सहयोगको नाममा छिमेकी वा साथीभाइका बालबालिकालाई पनि खाँदेर लैजानु उनीहरूको जीवनमाथिको अनावश्यक जोखिम हो, सहयोग होइन ।

३ ‘प्रहरी छैन भने नियम छैन’ भन्ने मानसिकता अन्त्य गर्ने

ट्राफिक प्रहरी देखिएको ठाउँमा मात्र नियम पालना गर्ने र भित्री सडकमा लापरवाही गर्ने प्रवृत्ति अझै देखिन्छ । तर ट्राफिक नियम कानुनको डरका लागि होइन, आफ्नै जीवन रक्षाका लागि हो । सीमित जनशक्तिका कारण सबै ठाउँमा प्रहरी पुग्न सम्भव हुँदैन । त्यसैले प्रत्येक नागरिकले “मेरो सुरक्षा, मेरो जिम्मेवारी” भन्ने भावना आत्मसात् गर्नुपर्छ ।

४  विद्यालय प्रशासनको ‘नो हेल्मेट, नो इन्ट्री’ नीति

विद्यालय केवल शिक्षा दिने स्थान मात्र होइन, संस्कार निर्माण गर्ने संस्था पनि हो । यदि विद्यालयहरूले हेल्मेट बिना बालबालिका ल्याउने अभिभावकलाई त्यस दिन प्रवेश नदिने नीति अपनाए भने यसले समाजमा ठूलो सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सक्छ । सुरुमा असहज लागे पनि यो कदम दीर्घकालमा जीवनरक्षक सावित हुनेछ । यसले लापरवाह अभिभावकलाई जिम्मेवार सडक प्रयोगकर्ता बन्न बाध्य पार्छ ।

५ अभिभावक स्वयं रोल मोडल बन्ने

बालबालिकाले किताबभन्दा व्यवहारबाट बढी सिक्छन् । अभिभावकको आचरण नै उनीहरूको पहिलो पाठशाला हो । यदि अभिभावक आफैं हेल्मेट नलगाई वा नियम मिचेर हिँड्छन् भने बालबालिकाले पनि त्यही व्यवहार सामान्य ठान्छन् । त्यसैले सुरक्षित सडक संस्कार निर्माण गर्न अभिभावक स्वयं उदाहरण बन्नुपर्छ ।

बालबालिकालाई राम्रो विद्यालयमा भर्ना गर्नु मात्र पर्याप्त होइन, उनीहरूको सुरक्षित यात्रा सुनिश्चित गर्नु अझ ठूलो जिम्मेवारी हो । एउटा हेल्मेटले केवल टाउको मात्र जोगाउँदैन, एउटा परिवारको भविष्य जोगाउँछ । केही मिनेटको हतार वा सानो असावधानीले जीवनभरको पीडा निम्त्याउन सक्छ । बालबालिका देशका कर्णधार र भविष्य भएकाले उनीहरूको सुरक्षा राज्य, समाज र अभिभावक सबैको पहिलो प्राथमिकता हुनुपर्छ । सुरक्षित यात्रा कुनै विकल्प होइन, यो अनिवार्य जिम्मेवारी हो ।

ट्राफिक नियम जानौं पनि, मानौं पनि ।

• प्र.ब.ना.नि. बिष्णु थापा

जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालय, भरतपुर, चितवन