ट्राफिकको सुझाव : लाइसेन्स नभएको व्यक्तिलाई सवारी चलाउन दिदा के होला ? होस् गरौ यसरी

नेपाल अटो
६ असार, २०८३

हाम्रो समाजमा एउटा निकै हितैषी तर घातक बानी छ "नाइँ" भन्न नसक्ने । छिमेकी, साथीभाइ वा नातेदारले काम विशेषले २-४ दिनका लागि मोटरसाइकल वा गाडी चाहियो भन्दै साँचो माग्दा हामी धेरैजसो सहजै दिन्छौँ । साधन माग्ने व्यक्तिले चलाउन त जान्दछ, तर उससँग सवारी चालक अनुमति पत्र (लाइसेन्स) छ कि छैन ? भन्नेतर्फ हामी विरलै ध्यान दिन्छौँ । "चलाउन जान्ने मान्छेले लगिहाल्छ नि !" भन्ने हाम्रो यही सानो असावधानी कुनै पनि दिन जीवनकै सबैभन्दा ठूलो कानुनी फन्दा र मानसिक तनावको कारण बन्न सक्छ ।

सवारी साधन चलाउन जान्नु र कानुनी रूपमा चलाउने अधिकार पाउनु फरक कुरा हुन् । त्यसैले, लाइसेन्स बिनाको ब्यक्ति कसैलाई सवारी साधन दिनु भनेको दुर्घटना र कानुनी झमेलालाई खुला निमन्त्रणा दिनु हो । सवारी तथा यातायात व्यवस्था ऐन, २०४९ ले बिना लाइसेन्स सवारी चलाउनेलाई मात्र होइन, त्यस्ता व्यक्तिलाई सवारी साधन दिने धनीलाई पनि कडा दायित्व र सजायको भागीदार बनाएको छ ।

ऐनको दफा १३१ बमोजिम सवारी चालक अनुमति पत्र नभएको व्यक्तिलाई सवारी साधन चलाउन दिनु पूर्ण रूपमा गैरकानुनी हो । यदि कसैले लाइसेन्स नभएको व्यक्तिलाई जानाजान आफ्नो साधन चलाउन दिन्छ भने सवारी धनीलाई समेत कानुन बमोजिम जरिवाना र कारबाही हुन्छ ।

यदि लाइसेन्स नभएको व्यक्तिले तपाईंको सवारी साधन चलाउँदा कुनै दुर्घटना भयो र कसैको अंगभंग वा मृत्यु भयो भने, त्यस्तो अवस्थामा चालकसँगै सवारी धनी पनि विभिन्न कानुनी प्रक्रिया तथा आर्थिक दायित्वको दायरामा पर्न सक्ने अवस्था सिर्जना हुन सक्छ । नेपालको विद्यमान सवारी बीमा नियम अनुसार, बिना लाइसेन्स सवारी चलाउँदा दुर्घटना भएमा बीमा दाबी प्रक्रियामा जटिलता आउन सक्छ र बीमाले क्षतिपूर्ति भुक्तानी गर्ने विषय सम्बन्धित बीमा सम्झौताका सर्त तथा प्रचलित कानुनी व्यवस्थामा निर्भर रहन्छ । यसले सवारी धनीलाई थप आर्थिक र कानुनी जोखिममा पार्न सक्छ ।

एउटा सानो हेलचेक्र्याइँले कसैको ज्यान जान सक्छ र तपाईंको जीवनभरको कमाइ कानुनी झमेला सुल्झाउँदैमा सकिन सक्छ । त्यसैले आफ्नो साधनको साँचो सुम्पनुअघि आत्मसात गर्नैपर्ने केही महत्त्वपूर्ण सुरक्षा सावधानीहरू यहाँ प्रस्तुत छन् :-

१) नाइँ भन्न सिक्नुहोस् :-

सम्बन्ध बिग्रने डरले कानुन मिच्न नदिनुहोस् । लाइसेन्स नभएका व्यक्तिलाई सवारीको साँचो नदिनु नै तपाईं र माग्ने व्यक्ति दुवैको हितमा हुन्छ । स्पष्ट र नम्र भाषामा भन्नुहोस् - लाइसेन्स बिना साधन दिनु कानुन र सुरक्षा दुवै हिसाबले मिल्दैन ।

२) पहिले लाइसेन्स चेक गर्नुहोस् :-

नजिककै साथी वा आफन्त भए पनि सवारी साधनको साँचो हातमा थमाउनु अघि तपाईको लाइसेन्स बैध छ नि ? भनी सोध्ने वा लाइसेन्स वैध छ कि छैन हेर्ने बानी बसाल्नुहोस् ।

३) भावना भन्दा कर्तव्य ठूलो हो भन्ने कुरा हेक्का राख्नुहोस् :-

केही हुन्न, म बिस्तारै लैजान्छु भन्ने आश्वासनमा कहिल्यै नपर्नुहोस् । सडकमा दुर्घटना अचानक हुन्छ र कानुनले भावना होइन, प्रमाण र नियम हेर्छ ।

४) बालबालिका र युवापुस्तामा विशेष निगरानी राख्नुहोस् :-

घरका नाबालक वा लाइसेन्स नभएका सदस्यहरूले "म यही नजिकसम्म पुगेर आउँछु" भन्दै सवारी चलाउन खोज्न सक्छन् । त्यसैले सवारीको साँचो उनीहरूको सहज पहुँचमा नराख्नुहोस् ।

सवारी साधन केवल एउटा विलासिता वा सुविधाको साधन मात्र होइन, यो सडकमा गुड्ने एउटा जिम्मेवारी र सम्भावित जोखिम पनि हो । लाइसेन्स नभएको व्यक्तिलाई सवारी साधन दिनु भनेको उसलाई मात्र होइन, सडकमा हिँड्ने अन्य निर्दोष नागरिकको जीवनलाई पनि जोखिममा पार्नु हो ।

सवारीको साँचो केवल फलामको एउटा टुक्रा होइन, त्यससँग सडक सुरक्षाको जिम्मेवारी पनि जोडिएको हुन्छ । त्यसैले अनावश्यक कानुनी झमेला, आर्थिक क्षति र अपूरणीय मानवीय क्षतिबाट बच्न आजैबाट संकल्प गरौँ - लाइसेन्स नभएकालाई सवारी साधनको साँचो कदापि नदिऔँ । तपाईंको यही एउटा जिम्मेवार निर्णयले दुर्घटना रोक्न, जीवन बचाउन र सुरक्षित सडक संस्कृतिको निर्माण गर्न महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउन सक्छ । याद गरौँ - "लाइसेन्स छैन भने साँचो छैन" भन्ने संस्कार नै सुरक्षित सडकको आधार हो ।

ट्राफिक नियम जानौं पनि, मानौं पनि ।