सिट बेल्टको प्रयोग : यसरी बन्छ जीवन बचाउने प्राथमिक सुरक्षा कवच

सवारी साधन आधुनिक जीवनको अभिन्न हिस्सा बनिसकेको छ । तर, सडक यात्रा जति सहज छ, त्यति नै जोखिमपूर्ण पनि हुन सक्छ। नेपालका सडकहरूमा गुड्ने धेरैजसो चालकहरूले सिट बेल्टको प्रयोगलाई अझै पनि गम्भीर रूपमा लिने गरेका छैनन् । सिट बेल्टलाई केवल ट्राफिक प्रहरीको जरिवानाबाट बच्ने माध्यमको रूपमा मात्र लिने गरेको पाइन्छ । तर वास्तविकता यो हो कि सिट बेल्ट कुनै कानुनी बोझ नभई दुर्घटनाको समयमा मृत्युको मुखबाट जोगाउने जीवन रेखा हो ।

        जब एउटा सवारी साधन गुडिरहेको हुन्छ, त्यसमा सवार यात्रीको शरीर पनि सोही गतिमा गतिशील हुन्छ । भौतिक विज्ञानको नियम अनुसार, यदि गुडिरहेको गाडी अचानक रोकिन्छ वा कतै ठोकिन्छ भने, भित्र बस्ने मानिसको शरीर पुरानै गतिमा अगाडि हुत्तिएर जान्छ । यस्तो अवस्थामा सिट बेल्ट नलगाएका चालक वा यात्रीको छाती सिधै स्टेयरिङमा बजारिन पुग्छ । यसले गर्दा फोक्सो र मुटुमा गम्भीर चोट लाग्ने मात्र होइन, करङहरू भाँचिएर भित्री अङ्गहरूमा ठुलो क्षति पुर्‍याउँछ । त्यस्तै, टाउको अगाडिको सिसामा ठोकिँदा मस्तिष्कमा गम्भीर चोट लाग्ने उच्च जोखिम रहन्छ ।

        सिट बेल्टको अभावमा हुने अर्को भयानक क्षति भनेको मेरुदण्ड (Spinal Cord) भाँचिनु हो । अचानक ब्रेक लगाउँदा वा ठक्कर लाग्दा शरीर अनियन्त्रित तरिकाले खुम्चिँदा वा तन्किँदा मेरुदण्डमा अपूरणीय क्षति पुग्छ । मेरुदण्डको चोटले मानिसलाई जीवनभरका लागि पक्षघात गराउन सक्छ, जसले गर्दा व्यक्ति ओछ्यानमै थलिनुपर्ने अवस्था आउँछ ।

        यसको उपचार प्रक्रिया अत्यन्त जटिल र महँगो हुन्छ । नेपाल जस्तो मुलुकमा मेरुदण्डको शल्यक्रिया, लामो समयको अस्पताल बसाइ र त्यसपछिको फिजियोथेरापीमा लाखौँ रुपैयाँ खर्च हुन्छ । एउटा सामान्य सावधानी (सिट बेल्ट) नअपनाउँदा एउटा परिवार आर्थिक र मानसिक रूपमा तहसनहस हुन सक्छ ।

        यति महत्वपूर्ण सुरक्षा उपाय हुँदाहुँदै पनि कतिपय चालकहरूले “नजिकै मात्र जानु छ”, “बिस्तारै चलाएको छु” वा “यहाँ ट्राफिक जाँच हुँदैन” भन्ने सोच राखेर सिट बेल्ट नलगाउने गल्ती गर्छन् । तर दुर्घटना कहाँ र कहिले हुन्छ भन्ने कसैले पनि अनुमान गर्न सक्दैन । त्यसैले छोटो दूरी होस् वा लामो यात्रा, सिट बेल्ट लगाउने बानीलाई अनिवार्य बनाउनु अत्यन्त आवश्यक छ ।

         सिट बेल्टको सही प्रयोग र सवारी सुरक्षाका लागि निम्न बुँदाहरूमा ध्यान दिनु आवश्यक छ :

१)  शून्य सहनशीलता :

        गाडी स्टार्ट गर्नुभन्दा पहिले सिट बेल्ट बाँध्ने बानी बसाल्नुहोस् । "थोरै दुरी त हो नि" वा "बिस्तारै त गुडाएको छु नि" भन्ने सोच कहिल्यै नराख्नुहोस् ।

२) सटीक तरिकाले बाँध्ने :

        सिट बेल्टको माथिल्लो फित्ता काँधको बीच भागबाट जानुपर्छ, घाँटीबाट होइन । तल्लो फित्ताले पेटलाई नभई कम्मरको हड्डीलाई थिच्नुपर्छ ।

३) पछाडि बस्ने यात्रीको सुरक्षा :

        धेरैलाई लाग्छ कि सिट बेल्ट चालकका लागि मात्र हो । तर, पछाडि बस्ने यात्रीले पनि बेल्ट बाँध्नु उत्तिकै जरुरी छ । दुर्घटना हुँदा पछाडिको मानिस हुत्तिएर अगाडिको सिट वा विन्डसिल्डमा ठोकिने जोखिम उत्तिकै हुन्छ ।

४) बालबालिकाको विशेष ख्याल :

        साना बालबालिकालाई सिट बेल्टले मात्र पुग्दैन, उनीहरूका लागि 'चाइल्ड सेफ्टी सिट' को प्रयोग गर्नु उत्तम हुन्छ ।

५) नियमित जाँच :

        सिट बेल्टको लक र फित्ता राम्रो अवस्थामा छ कि छैन भनेर समय-समयमा जाँच गर्नुहोस् । यदि बेल्ट खुकुलो छ वा लक हुँदैन भने तुरुन्त मर्मत गर्नुहोस् ।

        सिट बेल्टले दुर्घटना नै रोक्ने त होइन, तर दुर्घटना पछिको क्षतिलाई भने ४५% देखि ५०% सम्म कम गर्न सक्छ । सिट बेल्ट कुनै कानुनी बाध्यता मात्र होइन, यो जीवनको सुरक्षा कवच हो । आफ्नो परिवारको खुसी र आफ्नै अमूल्य जीवनको रक्षाका लागि सिट बेल्ट लगाउने प्रण आजैवाट गरौँ ।

ट्राफिक नियम जानौँ पनि, मानौँ पनि ।

– प्र .ब.ना.नि. बिष्णु थापा       

प्रमुख - जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालय, सिन्धपाल्चोक