थकान र अनिद्रा : सडक दुर्घटनाको अदृश्य शत्रु

सवारी साधनको स्टेरिङ समात्ने व्यक्तिको हातमा केवल गाडीको नियन्त्रण मात्र हुँदैन - त्यहाँ यात्रुहरूको जीवन, परिवारको आशा र समाजको भरोसा पनि जोडिएको हुन्छ । तर व्यवहारमा हेर्दा धेरै चालकहरू लामो समयसम्म निरन्तर सवारी चलाउने, पर्याप्त आराम नगर्ने र थकान तथा अनिद्रालाई बेवास्ता गर्ने प्रवृत्ति देखिन्छ । यही प्रवृत्ति नै सवारी दुर्घटनाको महत्वपूर्ण जोखिम र कारकको रूपमा देखा पर्ने गरेको छ । चालकले पर्याप्त आराम र स्वास्थ्यको ख्याल राखेमा धेरै दुर्घटना रोक्न सकिन्छ ।

        कतै तपाई पनि यही अवस्थामा सवारी हाँक्दै त हुनुहुन्न ? यस सन्दर्भमा तपाईका लागि निम्न जीवन उपयोगी सुरक्षा सावधानीहरू अत्यन्त महत्वपूर्ण छन् :

१. पर्याप्त निद्रा लिएर मात्र सवारी चलाउनु

        चालकले दैनिक कम्तीमा ७-८ घण्टा आरामदायी निद्रा लिनु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ । पर्याप्त निद्रा नलिई सवारी चलाउँदा सडकमा ध्यान केन्द्रित गर्ने क्षमता घट्छ, आँखाहरू भारी हुन्छन् र प्रतिक्रिया दिन ढिलो हुन्छ । यस्तो अवस्थामा स्टेरिङ समातेर यात्रा गर्नु जोखिमपूर्ण हुन्छ ।

२. लामो यात्रामा नियमित विश्राम लिनु

                लगातार धेरै घण्टा सवारी चलाउनु शरीर र मस्तिष्क दुवैका लागि थकाइपूर्ण हुन्छ । सामान्यतया २-३ घण्टा सवारी चलाइसकेपछि केही समय सवारी रोकेर विश्राम लिनु, पानी पिउनु वा हल्का हिँडडुल गर्नुले थकान कम गर्न मद्दत गर्छ र चालकलाई पुनः सतर्क बनाउँछ ।

३. अत्यधिक थकान वा निद्रा लागेमा सवारी रोकेर आराम गर्नु

        कहिलेकाहीँ चालकलाई झपक्क निद्रा लाग्ने अवस्था आउन सक्छ, जसलाई “माइक्रो स्लिप” भनिन्छ । यस्तो अवस्थामा केही सेकेन्डका लागि आँखा बन्द हुन सक्छ, जुन सडकमा अत्यन्त खतरनाक हुन्छ । यदि थकान वा निद्रा लागेको महसुस भयो भने सुरक्षित स्थानमा सवारी रोकेर आराम गर्नु नै सबैभन्दा सुरक्षित उपाय हो ।

४. रातिको यात्रामा विशेष सावधानी अपनाउनु 

        रातिको समयमा शरीर स्वाभाविक रूपमा आराम चाहन्छ, त्यसैले राति सवारी चलाउँदा थकान छिटो बढ्न सक्छ । चालकले पर्याप्त आराम बिना लामो रात्री यात्रा नगर्नु र आवश्यक परे बीचमा विश्राम लिनु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ ।

५. नियमित भोजन र सन्तुलित आहार लिनु

        खाली पेट वा असन्तुलित भोजनले पनि शरीर कमजोर बनाउँछ र ध्यान केन्द्रित गर्न गाह्रो हुन्छ । चालकले नियमित रूपमा पौष्टिक भोजन गर्नु, पर्याप्त पानी पिउनु र शरीरलाई ऊर्जावान् राख्नु आवश्यक हुन्छ ।

६. अत्यधिक चिया, कफी वा ऊर्जा पेयमा निर्भर नहुनु

        चिया, कफी वा ऊर्जा पेय पदार्थले केही समयका लागि जागा रहन मद्दत गर्न सक्छ, तर यसले वास्तविक थकान हटाउँदैन । थकान हटाउने सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय भनेको पर्याप्त आराम र निद्रा नै हो ।

७. स्वास्थ्य अवस्था राम्रो नभए सवारी नचलाउनु

        ज्वरो, अत्यधिक थकान, चक्कर आउने, टाउको दुख्ने जस्ता अवस्थामा सवारी चलाउनु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ । यस्तो अवस्थामा आफूलाई जबर्जस्ती काममा लगाउनु भन्दा स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिनु बुद्धिमानी हुन्छ ।

८. शारीरिक सक्रियता र हल्का व्यायामलाई प्राथमिकता दिनु

        लामो समय बसिरहने पेशा भएकाले चालकले दैनिक जीवनमा हल्का व्यायाम, हिँडडुल वा स्ट्रेचिङ गर्नुपर्छ । यसले शरीरलाई सक्रिय राख्छ र लामो यात्रामा थकान कम गर्न मद्दत गर्छ ।

९. समयको दबाबमा जोखिमपूर्ण निर्णय नगर्नु

        छिटो पुग्ने हतारमा विश्राम नगरी सवारी चलाउनु दुर्घटनाको प्रमुख कारण बन्न सक्छ । चालकले समय भन्दा सुरक्षा महत्वपूर्ण हो भन्ने सोच राख्नुपर्छ ।

१०. सुरक्षित यात्राका लागि ‘आराम–सतर्कता–स्वास्थ्य’ को सूत्र अपनाउनु :

        सुरक्षित यातायातका लागि चालकले तीन आधारभूत कुरा सधैं सम्झनुपर्छ - पर्याप्त आराम, पूर्ण सतर्कता र राम्रो स्वास्थ्य अवस्था । यी तीन कुरा कायम रहे मात्र यात्रा सुरक्षित र सफल हुन्छ ।

        तपाईंको एक झपक्क निद्राले कसैको संसार अँध्यारो बनाउन सक्छ । त्यसैले, गन्तव्यमा १० मिनेट ढिलो पुग्नु स्वीकार्य छ, तर कहिल्यै नपुग्नु वा कसैलाई पुग्न नदिनु किमार्थ स्वीकार्य छैन । तसर्थ सुरक्षित रहौँ, सतर्क रहौँ ।

ट्राफिक नियम जानौँ पनि, मानौँ पनि ।

– प्र .ब.ना.नि. बिष्णु थापा

   प्रमुख - जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालय, सिन्धपाल्चोक