सडक सुरक्षाको अपरिहार्य सूत्र: शून्य दुर्घटनाका लागि सामूहिक प्रतिबद्धता

नेपालको सडक सुरक्षाको अवस्थाले आज एक गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ । सरकारले करोडौं खर्चेर सुरक्षित संरचनाहरू (मिडबार, जेब्रा क्रसिङ, आइल्यान्ड, ओभरहेड ब्रिज, सबवे) बनाए पनि किन दुर्घटनाहरू बढिरहेका छन् ? उत्तर स्पष्ट छ - संरचनाले मात्र सुरक्षा दिँदैन, जबसम्म सडक प्रयोगकर्ताहरू स्वयंले सडक अनुशासनको पालना गर्दैनन् ।

       सवारी दुर्घटना हुँदा प्रायः दोषको भारी सधैँ चालकमाथि खसाल्ने  पुरानो र परम्परागत दृष्टिकोणले समस्या समाधान हुँदैन । सडकमा हुने अविवेकी र जोखिमपूर्ण व्यवहारलाई रोक्न चालक र पैदलयात्री दुवैले आफ्नो जिम्मेवारी बुझ्नु अत्यावश्यक छ । सडक सुरक्षा कुनै एक पक्षको दायित्व होइन । चालक तथा पैदलयात्री दुबै पक्षले अपनाएको अनुशासन, सजगता र जिम्मेवारीले मात्र दुर्घटना रोक्छ । त्यसैले सडक प्रयोग गर्दा हरेक नागरिकले सतर्कता, अनुशासन र जिम्मेवारीसहित निम्न कुरामा अवश्य ध्यान दिनु अपरिहार्य छ ।

पैदलयात्री (यात्रु) ले अनिवार्य ध्यान दिनुपर्ने मुख्य कुराहरू :-

• बाटो काट्नका लागि केही सेकेन्डको समय बचाउन डिभाइडर नाघ्ने वा जथाभावी सडक क्रस गर्ने ‘सर्टकट’ मानसिकता त्याग्नुहोस् । जेब्रा क्रसिङ र ओभरहेड ब्रिजको अनिवार्य प्रयोग गर्नुहोस् ।
• सडक पार गर्दा वा सडक पेटीमा हिँड्दा मोबाइल फोन चलाउने वा इयरफोन लगाएर हिँड्ने बानी पूर्ण रूपमा बन्द गर्नुहोस् । यसले तपाईंको श्रवण क्षमता र एकाग्रतामा अवरोध पुर्‍याउँछ, जसले दुर्घटनाको सम्भावना बढाउँछ ।
• ट्राफिक संकेत, लाइट र ट्राफिक प्रहरीको ईशारालाई पूर्ण पालना गर्नुहोस् । ट्राफिक प्रहरी नभएको ठाउँमा समेत नियम पालना गर्ने स्वानुशासन विकास गर्नुहोस् ।
• बालबालिका, वृद्धवृद्धा तथा शारीरिक रूपमा अशक्त व्यक्तिहरूलाई सुरक्षित रूपमा सडक पार गर्न सहयोग गर्नुहोस्, ताकि उनीहरू दुर्घटनाको जोखिममा नपरून् ।
• रातको समयमा सडकमा हिँड्दा वा क्रस गर्दा चम्किलो वा हल्का रङ्गका कपडा लगाउनुहोस् ताकि चालकले तपाईंलाई सजिलै देख्न सकोस् ।

चालक तथा सवारी क्षेत्रले अनिवार्य ध्यान दिनुपर्ने मुख्य कुराहरू:

• यात्रा गर्नुअघि ब्रेक, लाइट, हर्न र टायरको अवस्था नियमित जाँच गर्नुहोस्। सवारीको प्राविधिक त्रुटिले गर्दा हुने दुर्घटनाबाट बच्न यो प्राथमिक जिम्मेवारी हो ।
• ठूलो आर्थिक/कानुनी भारबाट जोगिन चालकहरू थप जिम्मेवार बन्नुपर्छ । शहरी क्षेत्र, बजार र स्कुल आसपासमा तोकिएको गति सीमाको पालना गर्नुहोस् । सधैँ अगाडिको सवारी र पैदलयात्रीसँग सुरक्षित दूरी कायम गर्नुहोस् ।
• जेब्रा क्रसिङ, बस स्टप र भीडभाड भएका स्थानमा सवारीको गति एकदमै कम गर्नुहोस् र जुनसुकै बेला पैदलयात्री सडकमा आउन सक्ने सम्भावनाप्रति सचेत रहनुहोस् ।
• आफ्नो नियन्त्रणबाहिरको परिस्थितिका कारण दुर्घटना निम्तिए पनि तपाईंको संयमित र अनुशासित व्यवहारले थप क्षति हुनबाट जोगाउँछ । अरूको गल्तीबाट जोगिन सधैँ रक्षात्मक ड्राइभिङ (Defensive Driving) अपनाउनुहोस् ।
• सवारी चलाइरहेको बेला मोबाइलमा कुरा गर्ने वा म्यासेज हेर्ने बानीले ध्यान भंग गर्छ र दुर्घटना निम्त्याउँछ । पूर्ण रूपमा यसको प्रयोग रोक्नुहोस् ।

      सडक सुरक्षाको जग सरकारले बनाएका संरचनाहरू मात्र होइनन्; यसको वास्तविक आधार प्रयोगकर्ताको अनुशासन र विवेक हो । 'मलाई के हुन्छ र!' यो लापरवाह सोचाइ नै दुर्घटनाको मूल कारण हो । तपाईंको एक मिनेटको 'सर्टकट' वा नियम तोड्ने कार्यले आफ्नो मात्र होइन, अरूको जीवनमा समेत गम्भीर क्षति पुर्‍याउन सक्छ । हरेक सडक प्रयोगकर्ताको सानो सचेत प्रयासले मात्र सामूहिक सुरक्षा सुनिश्चित हुन्छ । सचेत नागरिक, उत्तरदायी चालक र दृढ राज्य संयन्त्र को त्रिपक्षीय समन्वयले मात्र दुर्घटनालाई शून्यमा झार्न सकिन्छ ।

 ट्राफिक नियम जानौं पनि, मानौं पनि!

–प्र.ब.ना.नि. बिष्णु थापा
प्रमुख–जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालय, सिन्धुपाल्चोक