जापानी अटो कम्पनीहरुको नयाँ उत्पादन गन्तव्य बन्दै भारत, तेस्रो अटो हब बन्ने दौडमा

विश्व अटो उद्योग अहिले एक ऐतिहासिक मोडमा पुगेको छ । दशकौँदेखि चीन र अमेरिकाले नियन्त्रण गरेको उत्पादन र आपूर्तिको नक्सा अहिले दक्षिण एसियातिर मोडिँदैछ, जहाँ भारत नयाँ “ग्लोबल अटोमोटिभ हब” बन्ने दिशातिर तीव्र गतिमा अघि बढिरहेको छ । विशेषगरी जापानका तीन ठूला निर्माता - टोयोटा, सुजुकी र होन्डा - ले भारतमा झन्डै ११ अर्ब डलर बराबरको लगानी गर्ने निर्णय गरेपछि यो प्रवृत्ति झन् प्रष्ट भएको छ ।

जापानी ब्रान्डहरूको रणनीतिक मोड

टोयोटा र सुजुकीले संयुक्त रूपमा भारतमा ११ अर्ब डलरको लगानी घोषणा गरेका छन् । यस अन्तर्गत दुवै कम्पनीले उत्पादन क्षमता र निर्यात आधार विस्तार गर्ने योजना बनाएका छन् । त्यस्तै, होन्डाले सन् २०२७ देखि भारतलाई आफ्नो आगामी विद्युतीय सवारी (EV) उत्पादनको मुख्य आधार बनाउने घोषणा गरेको छ ।

यो रणनीतिक परिवर्तनले केवल लगानीको मात्र होइन, जापानी अटो उद्योगको भूराजनीतिक सोचमा आएको परिवर्तन पनि देखाउँछ । जापानको भारतमा वार्षिक प्रत्यक्ष लगानी सन् २०२१ देखि २०२४ सम्म सात गुणा बढेर करिब १.९२ अर्ब डलर पुगेको छ, जबकि चीनमा लगानी ८३% घटेर जम्मा ३० करोड डलरमा सीमित भएको छ ।

किन भारत बन्यो जापानी कम्पनीहरूको रोजाइ

भारतले अहिले जापानी निर्माताहरूलाई चीनले नदिएको अवसर दिएको छ — सस्तो उत्पादन लागत, ठूलो श्रमशक्ति, र चिनियाँ इभी कम्पनीहरूबाट सुरक्षात्मक अवरोध । भारतीय बजारमा विदेशी इलेक्ट्रिक गाडी कम्पनीहरूलाई प्रवेशमा विभिन्न प्रतिबन्ध लगाइएका कारण जापानी ब्रान्डहरूलाई घरेलु उत्पादन र निर्यातमा स्थायित्वको आशा बढेको छ ।

टोयोटाले दक्षिण भारतमा अवस्थित आफ्नो कारखाना विस्तार गर्न र नयाँ प्लान्ट बनाउन ३ अर्ब डलरभन्दा बढी लगानी गर्ने घोषणा गरेको छ, जसले वार्षिक उत्पादन क्षमता १० लाख भन्दा माथि पुर्‍याउनेछ । सोही क्रममा सुजुकीले पनि ८ अर्ब डलरको लगानीमार्फत उत्पादन क्षमता २५ लाखबाट बढाएर ४० लाख युनिट वार्षिक पुर्‍याउने तयारी गरेको छ ।

भारतको बढ्दो निर्यात शक्ति

सन् २०२४ को आर्थिक वर्षमा भारतले ५० लाख भन्दा बढी यात्री कारहरू उत्पादन गरेको छ, जसमा करिब ८ लाख कारहरू निर्यात गरिएका छन् । समग्रमा सन् २०२४ मा भारतको अटोमोबाइल निर्यात १९ प्रतिशतले बढ्दै ५.३ मिलियन युनिट पुगेको छ । मुख्यतया लाटिन अमेरिका र अफ्रिकी बजारतर्फको मागले यो वृद्धिलाई गति दिएको हो ।

चीनले सन् २०२३ मा २६ मिलियन कार उत्पादन गरेको भए पनि भारतको वृद्धिदरले विश्वका विश्लेषकहरूलाई चकित पारेको छ । अझ महत्त्वपूर्ण कुरा — अमेरिकी बजारमा हालका लागि भारतबाट निर्यात गरिएका यात्री सवारी र पार्ट्सहरूमा कुनै आयात शुल्क लाग्दैन । यो सुविधा भारतका लागि ठुलो प्रतिस्पर्धात्मक फाइदा बन्न पुगेको छ ।

भारतको बजार : जापानलाई पछ्याउँदै, चीन र अमेरिकालाई चुनौती दिँदै

सन् २०२३ मा भारतले जापानलाई ओभरटेक गर्दै विश्वको तेस्रो ठूलो अटो बजार बनेको छ । सो वर्ष भारतमा ४.२७ मिलियन यात्री सवारी बिक्री भए, जबकि जापानमा ४.२५ मिलियन । यद्यपि, चीन (२६ मिलियन) र अमेरिका (१०.६ मिलियन) अझै निकै अगाडि छन्, तर भारतको वृद्धि दरले संकेत गर्छ - यो दूरी अब क्रमशः घट्दैछ ।

अमेरिकी निर्माताहरू हाल ट्रक र एसयूभीतर्फ केन्द्रित भइरहेका बेला, जापानी ब्रान्डहरूले भारतलाई प्रयोग गरी विश्वभर सस्तो र किफायती सवारी आपूर्ति गर्ने रणनीति अपनाइरहेका छन् । यही कारण भारत अब केवल “बजार” होइन, “उत्पादन केन्द्र” का रूपमा पनि पुनर्परिभाषित हुँदैछ ।

जनसांख्यिक लाभ र घरेलु बजारको सम्भावना

भारतको अटो उद्योग सन् २०१५ देखि ६० प्रतिशतले बढेको छ - २.६ मिलियन युनिटबाट अहिले ४.२ मिलियन युनिटमा । तर अझै पनि भारतमा प्रति १,००० जनामा केवल ४४ वटा सवारी साधन छन्, जबकि जापानमा ५०२ र चीनमा २५१ छन् । यसले भारतमा नयाँ उपभोक्ता वर्गको तीव्र वृद्धि सम्भावना देखाउँछ ।

त्यसैले जापानी कम्पनीहरूका लागि भारत केवल सस्तो उत्पादन केन्द्र मात्र होइन, दीर्घकालीन बजार पनि हो । युवा जनसंख्या, बढ्दो आय, र सरकारी विद्युतीकरण प्रोत्साहन योजनाले भारतलाई भविष्यको अटोमोटिभ पावरहाउस बनाउने दिशामा धकेलिरहेको छ ।

वैश्विक सन्तुलनमा भारतको भूमिका

चीनमाथि विश्व बजारको निर्भरता घटाउने रणनीतिक प्रयासमा भारतको उभार धेरै राष्ट्रहरूका लागि लाभदायक बनेको छ । विशेष गरी पश्चिमी बजारहरू (जस्तै अमेरिका र युरोप) भारतमार्फत वैकल्पिक आपूर्ति श्रृंखला निर्माण गर्न खोजिरहेका छन् ।

जापानी निर्माताहरूले यसलाई स्पष्ट रूपमा महसुस गरेका छन् - राजनीतिक स्थायित्व, बजारको खुलापन, र तुलनात्मक रूपमा अनुकूल व्यापार नीतिले भारतलाई “नयाँ चीन” का रूपमा उभ्याइरहेको छ ।

निष्कर्ष

टोयोटा, सुजुकी र होन्डाको संयुक्त लगानीले भारतको अटो उद्योगलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउने स्पष्ट संकेत दिएको छ । अहिले भारतले उत्पादन मात्र होइन, निर्यात र प्रविधिक क्षमतामा पनि उल्लेखनीय प्रगति गर्दैछ ।

यदि हालको प्रवृत्ति यही गतिमा रह्यो भने, नजिकैको दशकमा भारतले चीन र अमेरिकापछि विश्वकै तेस्रो ठूलो अटोमोटिभ उत्पादन हबको रूपमा आफ्नो हैसियत दृढ पार्नेछ । र यस यात्राको नेतृत्व गर्नेमा जापानी ब्रान्डहरू अग्रपंक्तिमा हुनेछन् - चुपचाप, तर दृढतापूर्वक।