के बाइकमा पछाडि बस्नेले पनि हेल्मेट लगाउनु पर्छ ?

नेपालमा चल्ने सवारी साधन मध्ये अधिकांश दुईपांग्रे अर्थात स्कुटर र मोटरसाइकल नै छन् । तर ती दुईपांग्रे सवारी साधनको पछाडि बस्ने यात्रुले भने हेल्मेट लगाएको पाइदैन । यद्यपि ट्राफिक प्रहरीले भने यस वारेमा सचेतनामूलक कार्यक्रम भने गरेको पाइन्छ ।

हाम्रा सडक किनारामा एकैछिन उभिएर हेर्ने हो भने प्रायः सबै यात्रीहरू हतारमा देखिन्छन् । विशेषगरी दुईपांग्रे सवारी चालकहरूमा यो हतारो अझ बढी छ । घरबाट निस्कन अबेर गर्ने तर सडकमा पुगेपछि ’रफ्तार’ देखाउने प्रवृत्तिका कारण आज हाम्रा सडकहरू जोखिमपूर्ण बन्दै गएका छन् ।

दुईपांग्रे सवारी साधन आजको समयमा सबैभन्दा सहज, सुलभ र लोकप्रिय यातायातका माध्यममध्ये एक हो । तर, यही साधन सबैभन्दा जोखिमयुक्त पनि मानिन्छ । सडकमा हुने अधिकांश दुर्घटनामा मोटरसाइकल र स्कुटर अग्रस्थानमा छन् ।

नेपाल प्रहरीको तथ्याङ्क अनुसार, कुल सवारी दुर्घटनामध्ये ५६ प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा दुईपांग्रे सवारी साधनको छ । गत आर्थिक वर्षमा मात्र १ हजार १ सय २३ जना दुईपांग्रे सवारले ज्यान गुमाउनु पर्यो । यसको मुख्य कारण असुरक्षित यात्रा र गुणस्तरहीन हेल्मेटको प्रयोग नै हो । यस्तो अवस्थामा ज्यान बचाउने एउटा सानो तर अचुक सुरक्षा उपाय हो – गुणस्तरीय हेल्मेटको सही प्रयोग ।

हामीमध्ये धेरैजसोले हेल्मेटलाई बाध्यता वा ट्राफिक कारबाहीबाट जोगिने माध्यमका रूपमा मात्र लिने गरेका छौं । तर वास्तविकता के हो भने, हेल्मेट जीवन र मृत्युबीचको सुरक्षा कवच हो । दुर्घटनाको बेला टाउकोमा लाग्ने चोट सबैभन्दा घातक हुन्छ । दिमागमा चोट लागेपछि बाहिर सामान्य देखिए पनि व्यक्तिको शारीरिक, मानसिक तथा सामाजिक जीवनमा दीर्घकालीन असर पर्न सक्छ ।

धेरै दुर्घटनामा पछाडि बस्ने यात्रुले अकालमा ज्यान गुमाएका छन् । सवारी तथा यातायात व्यवस्था ऐन २०४९ को दफा १३० ९२० ले पनि चालक र यात्री दुवैले अनिवार्य सुरक्षा टोप (हेल्मेट) लगाउनुपर्ने व्यवस्था गरेको छ । कानुन पालनाका लागि मात्र होइन, ज्यान जोगाउन दुवैले हेल्मेट लगाऔँ ।

त्यसैले मूल बाटो वा ट्राफिक प्रहरी भएका ठाउँमा अधिकतर चालकले हेल्मेट लगाए पनि भित्री बाटो, चोक, गल्लीमा यत्रतत्र हेल्मेट नलगाईकनै बाइक वा स्कुटी कुदाइरहेको देख्न पाइन्छ । मोटरसाइकल वा स्कुटी चालकले हेल्मेट लगाउनु नपर्ने प्रचलन सायद नेपालमा मात्रै हो । तर, धेरै न्युरो सर्जन वा सवारी दुर्घटनापछि उपचार गर्ने शल्यचिकित्सकको भनाइ मान्ने हो भने राम्रो गुणस्तरको हेल्मेटले धेरै हदसम्म जीवनदान दिने गरेको पाइएको छ ।

स्वास्थ्य सुरक्षामा केन्द्रित कानुनको हिसाबले मोटरसाइकल चालक र यात्रु दुवैले हेल्मेट लगाउनु भनेको समाजमा ट्राफिक सुरक्षा चेतना उच्च छ भन्ने बुझाउँछ । नियमित तवरमा हेल्मेट प्रयोग गर्दाको फाइदामा मस्तिष्क र टाउकोको रक्षा त भइहाल्यो, टाउकाको गम्भीर चोट पनि घट्छ (६५–७० प्रतिशतले) । मृत्युको जोखिम कम हुन्छ ।

आकस्मिक मृत्युमा करिब ५० प्रतिशतले सुधार आउँछ । ट्राफिक सुरक्षा सचेतना एवं संस्कृति निर्माण हुन्छ ।

ट्राफिक नियम जानौं पनि, मानौं पनि ।