जापानमा विद्युतीय सवारीको ब्याट्री रिसाइक्लिङ गर्ने पहिलो प्लान्ट सञ्चालन

सुमितोमो मेटल माइनिङले विद्युतीय सवारीसाधनका ब्याट्री रिसाइक्लिङ गर्ने जापानकै पहिलो प्लान्ट सञ्चालनमा ल्याएको छ। दुर्लभ धातुहरू विदेशिनबाट रोक्दै ब्याट्री उत्पादनका लागि आवश्यक सामग्रीको घरेलु आपूर्ति स्थिर बनाउने उद्देश्यले कम्पनीले उक्त प्लान्ट स्थापना गरेको हो।

इहिमे प्रिफेक्चरको साइजोमा रहेको प्लान्ट पूरा भएपछि उद्घाटन समारोह आयोजना गरिएको थियो। कम्पनीको टोयो स्मेल्टर एन्ड रिफाइनरी परिसरभित्र करिब १० हजार वर्गमिटर क्षेत्रफलमा यो प्लान्ट निर्माण गरिएको छ।

प्लान्टले वार्षिक १० हजार मेट्रिक टन प्रयोग भइसकेका ब्याट्री पुनःप्रशोधन गर्न सक्ने क्षमता राख्छ। यो क्षमता ४० किलोवाट आवर ब्याट्री जडित करिब ६० हजार निसान लिफ विद्युतीय कारका ब्याट्रीबराबर हो। प्लान्टमा गत जुलाईदेखि परीक्षण उत्पादन सुरु भएको थियो भने केही वर्षभित्र पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन गर्ने कम्पनीको योजना छ।

ब्याट्री पुनःप्रशोधनको प्रारम्भिक चरणमा प्रयोग भइसकेका ब्याट्रीलाई एक प्रि–प्रोसेसिङ कम्पनीले टुक्र्याएर ‘ब्ल्याक मास’ नामक पाउडर बनाउनेछ। त्यसपछि उक्त पाउडर सुमितोमो मेटल माइनिङलाई पठाइनेछ। कम्पनीले ब्ल्याक मासलाई दुई चरणको प्रक्रियामार्फत प्रशोधन गरी लिथियम, कोबाल्ट र निकेलजस्ता महत्वपूर्ण धातु निकाल्नेछ।

जापानमा विद्युतीय सवारीको प्रयोग अपेक्षाकृत सुस्त रहेकाले ब्याट्री पुनःप्रशोधन क्षेत्रले अपेक्षित गति लिन सकेको छैन। यद्यपि, ब्याट्री र त्यसमा रहेका महत्वपूर्ण धातु विदेशिने क्रम बढेपछि आर्थिक तथा राष्ट्रिय सुरक्षासम्बन्धी चिन्ताका कारण सुमितोमो मेटलले यस क्षेत्रमा लगानी गरेको हो।

कम्पनीका गैर–फलामे धातु विभागका महाप्रबन्धक मासारु ताकेबायासीका अनुसार चीनले सक्रिय रूपमा पुनःप्रशोधन तथा रिफाइनिङ प्लान्ट स्थापना गरिरहेकाले प्रयोग भइसकेका ब्याट्री संकलनका लागि प्रतिस्पर्धा तीव्र बन्दै गएको छ। सीमित स्रोतसाधनको प्रभावकारी उपयोग गर्दै भविष्यमा ब्याट्री उत्पादनका लागि आवश्यक सामग्रीको स्थिर आपूर्ति सुनिश्चित गर्नु कम्पनीको उद्देश्य रहेको उनले बताए।

जापान रिसर्च इन्स्टिच्युटका अनुसार सन् २०२४ सम्म जापानबाट विदेश निर्यात भएका विद्युतीय सवारीमध्ये करिब ८० प्रतिशत प्रयोग भइसकेका सवारी थिए। ती सवारीसँगै करिब १७ अर्ब ५० करोड येन बराबरका दुर्लभ धातु पनि विदेशिएको अनुमान गरिएको छ।

नयाँ विद्युतीय सवारीमा दिइने सरकारी अनुदानका कारण जापानमा प्रयोग भइसकेका विद्युतीय सवारीको माग कमजोर बनेको छ। कमजोर येनका कारण जापानी खरिदकर्ता विदेशी खरिदकर्तासँग प्रतिस्पर्धामा पछि परेकाले पनि प्रयोग भएका विद्युतीय सवारी विदेशिने क्रम बढेको बताइएको छ।

गत वर्ष जापानबाट २९ हजार ३०० वटा प्रयोग भइसकेका विद्युतीय सवारी निर्यात भएका थिए। पाँच वर्षअघिको तुलनामा यो संख्या झन्डै चार गुणा बढी हो। तीमध्ये अधिकांश श्रीलंका र केन्याजस्ता उदीयमान अर्थतन्त्र भएका मुलुकमा निर्यात भएका छन्।

अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीका अनुसार लिथियम र कोबाल्टको विश्वव्यापी प्रशोधन तथा रिफाइनिङ बजारमा चीनको हिस्सा ७० प्रतिशतभन्दा बढी छ। चीनले गत वर्ष ब्ल्याक मास आयातमाथिको प्रतिबन्ध हटाएको थियो।

ब्याट्रीमा प्रयोग हुने महत्वपूर्ण स्रोतसाधनको सञ्चय तथा आपूर्ति नियन्त्रण अहिले अन्तर्राष्ट्रिय विषयसमेत बनेको छ। अमेरिकाले अगस्टको अन्त्यदेखि ब्ल्याक मास निर्यातमा प्रतिबन्धात्मक व्यवस्था लागू गरेको छ भने युरोपेली संघले ब्याट्री उत्पादनमा निश्चित मात्रामा पुनःप्रशोधित सामग्री प्रयोग गर्नुपर्ने व्यवस्था गरेको छ।

नयाँ प्लान्टका लागि आवश्यक ब्ल्याक मासको स्थिर आपूर्ति सुनिश्चित गर्नु सुमितोमो मेटलका लागि अर्को चुनौती बनेको छ। कम्पनीले सुरुमा प्लान्टमा प्रयोग हुने ब्ल्याक मासमध्ये ८० प्रतिशतभन्दा बढी जापानमै संकलन हुने अनुमान गरेको थियो। तर गत मेमा उक्त अनुमान घटाएर करिब २० प्रतिशतमा सीमित गरिएको थियो।

विदेशबाट ब्ल्याक मास आयात गर्दा अमेरिका र चीनले आपूर्ति नियन्त्रण गर्न थालेका प्रयासलाई पार गर्नुपर्ने अवस्था छ। यसै क्रममा सुमितोमो मेटलले गत मेमा भगिनी व्यापारिक कम्पनी सुमितोमो कर्पोरेसनसँगको सहकार्यमा अस्ट्रेलियाबाट पुनःप्रशोधित ब्ल्याक मास आयात गर्ने योजना सार्वजनिक गरेको थियो।

कम्पनीले आगामी दिनमा ब्ल्याक मास मुख्यतः पश्चिमी मुलुकहरूबाट संकलन गर्ने लक्ष्य राखेको ताकेबायासीले बताएका छन्।