दुर्घटनापछि एयरब्याग, सिटबेल्ट र साइड स्ट्रक्चर किन मर्मत गरेर चलाउनु हुँदैन ?

काठमाडौं–सवारी दुर्घटनापछि गाडीको बाहिरी भागमा लागेको डेन्ट, स्क्र्याच वा केही बडी पार्ट्स मर्मत गरेर गाडीलाई पुनः सडकमा ल्याउनु सामान्य अभ्यास हो । तर दुर्घटनामा क्षति पुगेका सबै पार्टलाई यही तरिकाले मर्मत गर्न मिल्दैन ।

विशेषगरी एयरब्याग, सिटबेल्ट र गाडीको साइड स्ट्रक्चर जस्ता सुरक्षा प्रणालीमा गरिएको सामान्य मर्मतले भविष्यको दुर्घटनामा यात्रुको जीवन जोखिममा पार्न सक्छ ।

दुर्घटनापछि गाडीको मूल्यांकन गर्दा बाहिरी रूपमा देखिने क्षतिभन्दा भित्र लुकेको क्षति महत्वपूर्ण हुन्छ । एयरब्याग, सिटबेल्टको प्रिटेन्सनर, क्र्यास सेन्सर, बी–पिलर, साइड सिल तथा ढोकाभित्रका रिइन्फोर्समेन्टजस्ता पार्टहरू गाडीको ‘सेफ्टी सिस्टम’ का महत्वपूर्ण हिस्सा हुन् । यी पार्ट्सहरू दुर्घटनाका बेला यात्रुलाई जोगाउन निश्चित तरिकाले काम गर्ने गरी डिजाइन गरिएका हुन्छन् ।

एयरब्याग किन पुनः प्रयोग गर्न मिल्दैन ?
एयरब्याग सामान्य कुशन होइन । यो दुर्घटना भएको केही मिलिसेकेन्डमै निश्चित गतिमा फुलेर यात्रुको शरीरलाई स्टेयरिङ, ड्यासबोर्ड वा अन्य कठोर संरचनासँग ठोक्किनबाट जोगाउन डिजाइन गरिएको एकपटक प्रयोग हुने सुरक्षा उपकरण हो ।

दुर्घटनामा एयरब्याग खुलेपछि त्यसलाई फेरि फोल्ड गरेर राख्नु वा सामान्य तरिकाले ‘रिपेयर’ गर्नु सुरक्षित हुँदैन । एयरब्यागसँगै त्यसलाई सक्रिय गर्ने इन्फ्लेटर, क्र्यास सेन्सर, कन्ट्रोल मोड्युल, वायरिङ तथा अन्य सम्बन्धित कम्पोनेन्ट पनि दुर्घटनाबाट प्रभावित हुन सक्छन् ।

त्यसैले एयरब्याग खुलेको अवस्थामा केवल नयाँ कभर लगाएर वा ड्यासबोर्डको बाहिरी भाग मिलाएर गाडी तयार गर्नु पर्याप्त हुँदैन । निर्माताले तोकेको प्रक्रियाअनुसार प्रभावित सुरक्षा प्रणालीको परीक्षण तथा आवश्यक पार्टको प्रतिस्थापन गर्नुपर्छ ।

सिटबेल्ट पनि सामान्य बेल्ट होइन
धेरैलाई दुर्घटनापछि सिटबेल्ट बाहिरबाट ठीक देखिएपछि त्यसलाई पुनः प्रयोग गर्न सकिन्छ भन्ने लाग्न सक्छ । तर आधुनिक गाडीको सिटबेल्टमा प्रिटेन्सनर र लोड लिमिटर जस्ता सुरक्षा प्रविधि हुन्छन् ।

दुर्घटनाका क्रममा प्रिटेन्सनर सक्रिय भएर यात्रुको शरीरलाई सिटमा मजबुत रूपमा थाम्न बेल्टलाई तत्काल कस्न सक्छ । यस्तो प्रणाली सक्रिय भएपछि बाहिरबाट बेल्ट सामान्य देखिए पनि यसको भित्री सुरक्षा क्षमता पहिलेको अवस्थामा नहुन सक्छ ।

त्यसैले काटिएको, तानिएको, जाम भएको वा दुर्घटनामा प्रिटेन्सनर सक्रिय भएको सिटबेल्टलाई सिलाउने, जोड्ने वा अन्य तरिकाले सामान्य अवस्थामा फर्काउने प्रयास गर्नु जोखिमपूर्ण हुन्छ । आवश्यक अवस्थामा पूरै बेल्ट एसेम्बली तथा प्रिटेन्सनर प्रतिस्थापन गर्नुपर्ने हुन्छ ।

गाडीको साइड स्ट्रक्चर झन् बढी संवेदनशील
साइड इम्प्याक्ट दुर्घटना अगाडिबाट वा पछाडिबाट हुने दुर्घटनाभन्दा फरक हुन्छ । गाडीको अगाडिको भागमा इन्जिन कम्पार्टमेन्ट वा अन्य संरचनाले ऊर्जा सोस्ने ठाउँ तुलनात्मक रूपमा बढी हुन्छ । तर साइडबाट यात्रुसम्मको दूरी कम हुने भएकाले साइड स्ट्रक्चरको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ ।

बी–पिलर, साइड सिल÷रकर, ढोकाभित्रको रिइन्फोर्समेन्ट तथा अन्य संरचनात्मक भागले दुर्घटनाको ऊर्जा व्यवस्थापन गर्दै यात्रुको बस्ने स्थान अर्थात् ‘अकुपेन्ट सर्भाइबल स्पेस’ जोगाउन सहयोग गर्छन् ।

यस्ता संरचना दुर्घटनामा गम्भीर रूपमा बांगिएका वा कुच्चिएका छन् भने केवल ह्यामरले ठोक्ने, हाइड्रोलिक मेसिनले तान्ने वा जथाभावी वेल्डिङ गरेर पहिलेको आकारमा ल्याउनु मात्र पर्याप्त हुँदैन । आकार मिलेको देखिनु र कारखानाबाट निर्धारित संरचनात्मक क्षमता फर्किनु एउटै कुरा होइन ।

दुर्घटनापछि गाडीलाई नयाँजस्तो देखाउनु र दुर्घटनाअघिकै स्तरमा सुरक्षित बनाउनु दुई फरक विषय हुन् । एयरब्याग, सिटबेल्ट र साइड स्ट्रक्चर यात्रुको सुरक्षासँग प्रत्यक्ष जोडिएका प्रणाली भएकाले यिनमा जथाभावी मर्मत वा पुनःप्रयोग गर्नु हुँदैन ।