आइतबार नेपालमा समेत दुर्घटना पीडितहरुको सम्झनामा विश्व स्मरण दिवस मनाइने

काठमाडौं – आगामी आइतबार कात्तिक ३० अर्थात नोभेम्बर महिनाको तेस्रो आइतबार हो । यो दिनमा सडक दुर्घटना पीडितहरुको सम्झनामा विश्व स्मरण दिवस मनाइने गरिन्छ । नेपालमा समेत विभिन्न संघ संस्थाहरुले यो दिवस मनाउने गर्छन् ।

यसै सन्दर्भमा नेपाल अटोमोबाइल्स एसोसिएसन (नासा नेपाल) ले पनि विभिन्न कार्यक्रम गरी सो दिवस मनाउने तयारी गरेको बताएको छ । यस अनुसार आइतबार नै नासा नेपालले पीडित परिवारसँगको सहकार्यमा टुगेदर फर रोड ट्राफिक भिक्टिम्स राष्ट्रिय अभियान सुरु गर्दैछ ।

सुरक्षित यात्राको अधिकार मेरो मानव अधिकारको आह्वान सहित शुरू हुने सो बार्षिक अभियान अन्तर्गत पीडितको डाटा संकलन, कानुनी सहयोग, काउन्सिलिङ, तालिम र रोजगारीमा सहजीकरण, सोसियल मिडिया मार्फत केशहरुको सार्वजनिकीकरण, पीडितको संरक्षण र सहयोगको लागि सरकारी निकायमा लबिङ तथा सुधारका उपायका लागि आवश्यक दबाब जस्ता कार्य हुनेछन् ।

‘सुरक्षित यात्राको अधिकार, मेरो मानव अधिकार’ अन्तर्गत ‘टुगेदर फर रोड ट्राफिक भिक्टिम्स’ थिममा विभिन्न कार्यक्रम गरिने छ । यस अन्तर्गत राइट टु मोबिलिटी विदआउट फियर; आकस्मिक उद्दार, उपचार र पुनस्र्थापनाको अधिकार; दिगो, सहज, व्यवस्थित र भयरहित आवतजावतको अधिकार; सामाजिक न्याय तथा सरकारी सेवामा समान पहुँचको अधिकार; गुणस्तरीय र वातावरणमैत्री सार्वजनिक यातायात सेवाको अधिकार; सम्मानपूर्वक बाँच्न, अकाल मृत्यु र अपांगता हुनबाट जोगिने अधिकार पर्छन् ।

यसै सन्दर्भमा एक अन्तरक्रिया र स्मरण कार्यक्रम आयोजना गरिने छ । विश्व र नेपालमा हुने सडक दुर्घटना र यसबाट पीडित भएका व्यक्तिहरुको सहभागितामा गरिने सो कार्यक्रममा मानव अधिकार, उपभोक्ता अधिकार, सार्वजनिक यातायात, आपतकालीन सेवा, राज्यको दायित्व र कानुनी संरक्षण लगायतका विषयमा चर्चा गरिने छ ।

२१ बर्ष अघि संयुक्त राष्ट्र संघको आह्वानमा शुरू भएको यो स्मरण दिवसको मूल थिम रिमेम्बर, सपोर्ट र एक्ट रहेको छ। १५ बर्ष अघि बाट यो स्मरण दिवस मनाउन शुरु गरेको हो भने हाल नासा फाउन्डेसन, सुरक्षित यात्रा अभियान र नेसनल एलायन्स फर सेफ एन्ड सस्टेनेबल मोबिलिटी नेपाल लगायतले मनाइरहेका छन् ।

दुर्घटनामा ज्यान गुमाएकाहरुको सम्झनामा सर्वप्रथम सन् १९९३ देखि बेलायतबाट यस प्रकारको दिवस मनाउन थालिएको थियो । सन् १९९५ मा युरोपियन फेडरेसन अफ रोड ट्राफिक भिक्टिम्स (एफईभीआर) अन्तर्गतका विभिन्न देशले यो दिवसलाई संयुक्त रुपमा मनाउन शुरु गरे । शुरुमा यसलाई ‘युरोपियन डे अफ रिमेम्बरेन्स’ को रुपमा मनाइएको थियो । तर पछि अफ्रिका, दक्षिण अमेरिका र एसियाका विभिन्न देशले समेत मनाउन थाले ।

सन् २००० मा पोप र अन्य धार्मिक समुदायका नेताहरुले समेत यसलाई मनाउन थाले र सन् २००० देखि यसलाई ‘वल्र्ड डे’ को रुपमा मनाउन थालियो भने संयुक्त राष्ट्र संघले सन् २००५ को अक्टोबर २६ मा यसको स्वामित्व ग्रहण गरेको थियो । त्यसपछि राष्ट्र संघकै अगुवाइमा यो कार्यक्रम संचालन भइरहेको छ । नेपालमा विगत केही वर्ष यता नेपाल अटोमोबाइल्स एसोसिएसन (नासा नेपाल) को अगुवाईमा विभिन्न संघ संस्थाहरुको सहकार्यमा यो दिवस मनाइदै आएको छ ।

आज रोड क्र्यास एउटा भयावह समस्या बन्दै गइरहेको छ जसले सिंगो परिवार समाज र राष्ट्र नै विघटनको दिशातर्फ लादैछ, सामाजिक आर्थिक र भावनात्मक रुपमा।

आज संसारमा सडक दुर्घटनाका कारण धेरैको अकाल मृत्यु, करोडौंको अंगभंग र अपाङ्गको अवस्था अनि खरबौंको आर्थिक क्षतिको त्रासदीमा हामी बाँचिरहका छौं । त्यसबाट छुटकारा पाउने विभिन्न अभियानहरु विश्वव्यापी रुपमै चलिरहेका छन् र नेपालमै पनि ।

नेपालमा आज सडक दुर्घटना अकाल मृत्युको पहिलो कारण हो भन्दा फरक नपर्ला । विगत एक दशक देखि नेपालमा सुरक्षित सडक र सवारीको क्षेत्रमा संगठित प्रयास शुरु भएको छ । जसले सरकारसँग विभिन्न क्षेत्र र कार्यक्रममा हातेमालो गरिरहेको पनि छ । साथै युएन एजेन्सीहरु, डब्लुएचओ, एफआईए, ग्लोबल एलायन्स तथा आईआरभीपी जस्ता विश्व संगठनहरु यो अभियानमा सक्रिय छन् ।

संसारमा प्रत्येक वर्ष १३ लाख भन्दा धेरै मानिस सडक दुर्घटना जस्तो मानवीय लापरबाहीका कारण अकाल मृत्युवरण गर्ने गर्छन्। सामान्यतः सही नीति र कानुन नबन्दा, बनेका कानुन कार्यान्वयन नहुँदा, आवश्यक पूर्वाधारको अभाव हुँदा, नेतृत्व नीतिहीन र कमजर हुँदा, कर्मचारी भ्रष्ट र गैरजिम्मेवार हुँदा, सुरक्षामा बजेट विनियोन नहुँदा, रणनीतिक योजना र एक्सन नहुँदा, अंतर सरकारी समन्वय नहुँदा, रोड सेफ्टी काउन्सिल नहुँदा, स्तरीय ड्राइभिङ स्कुल नहुँदा, सार्वजनिक यातयात बद्नाम हुँदा जस्ता कारण यसमा जिम्मेवार छन् ।