नेपालमा इलेक्ट्रिक भेइकल : विगतदेखि वर्तमान अवस्था सम्मको एक सिंहावलोकन

पछिल्लो समय सबैभन्दा बढी चर्चामा रहेको विद्युतीय साधन नेपाल भित्रिएको लामै समय वितिसकेको छ । आजभन्दा ४७ वर्षअघि अर्थात सन् १९७५ मै नेपालमा यस प्रकारको सवारी साधन संचालनमा आएको देखिन्छ । तत्कालीन समयमा चीन सरकारले अनुदानमा निर्माण गरिदिएको ट्रलिबसले काठमाडौंको त्रिपुरेश्वरदेखि भक्तपुरको सूर्यविनायकसम्म यात्रु ओसारपसारको काम गर्दै आइरहेको थियो ।

दक्षिण एसयामै पहिलोपटक विद्युतीय साधन ट्रलिबस संचालन भएको नेपालमा राज्य स्तरबाट यो साधनको महत्व बुझ्न नसकेपछि यो सेवा सधैका लागि बन्द गरियो । पछि सन् १९९६ मा काठमाडौं उपत्यकाका सडकमा सफा टेम्पोहरु देखा पर्न थाले । ब्याट्रीबाट चल्ने यस्ता टेम्पो वातावरणमैत्री भएको भन्दै विभिन्न संघसंस्थाहरुको सहयोग र पहलमा हालसम्म पनि चलिरहेको देख्न सकिन्छ ।

नेपाली सडकमा पहिलो प्यासेन्जर कारका रुपमा भने रेभा इलेक्ट्रिक कार भित्रिएको हो । यो कार सन् २०१० मा नेपाल आएको थियो । भारतीय अटो उत्पादक महिन्द्राले अष्ट्रियन कम्पनीसँगको सहकार्यमा उत्पादन गरेको यो कार तत्कालीन समय निकै लोकप्रिय समेत बन्यो । अगाडि ड्राइभर मात्र बस्न मिल्ने यो कारको पछाडि २ जना यात्रुले जसोतसो यात्रा गर्न सक्थे । तत्कालीन समयमा वातावरण संरक्षणसँग सम्वन्धित विभिन्न एनजिओ र आइएनजिओ तथा यस्ता संस्थामा काम गर्ने कर्मचारीहरुले प्रयोग गर्दै आइरहेको यो कारलाई सडकमा भ्यागुते कारका नामले समेत चिन्ने गरिन्थ्यो । पछि यो कार बन्द भयो र यसको स्थानमा महिन्द्राले इटुओ ल्यायो । रेभा भन्दा धेरै नै आरामदायी र ४ जनासम्म यात्रुले यात्रा गर्न मिल्ने यो कारलाई भने सर्वसाधारण व्यक्तिले समेत प्रयोग गर्न थाले ।

सन् २०११ मा केही कम्पनीले इलेक्ट्रिक रिक्सा आयात गरी कारोबार गर्न थालेपनि यो सफल हुन सकेन । सन् २०१६ मा कियाको सोल ईभी आएपछि भने इलेक्ट्रिक कारलाई हेर्ने नजरमा व्यापक परिवर्तन आउन थाल्यो । सोल बजारमा आएको उक्त समयदेखि नै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा समेत ईभीको मागमा बढोत्तरी हुँदै आइरहेको थियो । कम्वस्चन इन्जिनयुक्त एसयूभीजस्तै देखिने यो इलेक्ट्रिक एसयूभीलाई एकपटक फुल चार्ज गर्दा ३ सय किलोमिटरसम्म कुदाउँन मिल्ने भएपछि यो गाडीमा ग्राहक आकर्षित बनेका हुन् ।

सोल नेपाल भित्रिएको १ बर्षपछि अर्थात सन् २०१७ मा बीवाईडी ब्रान्डका इलेक्ट्रिक कार नेपाल भित्रिए । चाइनिज ब्रान्ड भएकै कारण बजार लिन सकस वेहोर्नुपरेको यो ब्रान्डले बजारमा खासै गतिलो उपस्थिति जनाउन सकेन । अहिले भने यो ब्रान्डमा ग्राहकको विश्वास बढ्दै गएको देख्न सकिन्छ ।

सन् २०१८ मा महिन्द्राले ई भेरिटो र हुन्डाईले आयोनिक सेडान भित्र्याएपछि इलेक्ट्रिक कारमा थप विकल्पहरु बढ्न थालेको हो । यी दुई कारमध्ये ई भेरिटो सफल हुन सकेन भने आयोनिक ५ ले केही हदसम्म भएपनि ईभीको बजारलाई गति दिन सफल भयो ।

पछि सन् २०१९ मा हुन्डाईले कोना, एमजी मोटर्सले जेडएस ईभी र कियाले निरो लन्च गरेपछि ईभीको बजारले निकै राम्रो गति लियो । उक्त सालको बजेटमा सरकारले यस्ता साधनको आयातमा लाग्ने भन्सारमा छुट र अन्तःशुल्क पुरै मिनाहा गरेपछि बजारमा इलेक्ट्रिक कारको माग थेगिनसक्नु गरी वृद्धि हुन पुगेको थियो । इलेक्ट्रिक कारमा ग्राहकले देखाएको क्रेजका कारण आयात ह्वात्तै वढेपछि सन् २०२० को बजेटमा तत्कालीन अर्थमन्त्री युवराज खतिवडाले भारीमात्रामा भन्सार र अन्तःशुल्क बढाइदिए । जसको असरस्वरुप उक्त साल इलेक्ट्रिक कारको आयात एकदमै न्युन हुन पुगेको थियो ।

सन् २०२१ मा अर्थमन्त्री विष्णुप्रसाद पौडेलले भन्सार र अन्तःशुल्कलाई पुरानै दरमा फर्काएपछि भने इलेक्ट्रिक कारले नयाँ युगको थालनी गरेको छ । उक्त साल बजारमा टाटा नेक्सनदेखि बीवाईडीको नयाँ ई६ र निसान लिफ जस्ता मोडल नेपाल भित्रिए । यसको साथसाथै केही व्रान्डका कमर्सियल भेइकल समेत इलेक्ट्रिक भर्सनमा नेपाल आए ।

उक्त साल १५ सय हाराहारी इलेक्ट्रिक कार नेपाल भित्रिएकोका सबैभन्दा बढी एमजी जेडएस भित्रिएको थियो । जेडएस पछि टाटा नेक्सन, हुन्डाई कोना, बीवाईडी ई६, किया निरो, निसान लिफ, चर्चित अमेरिकन ब्रान्ड टेस्ला सहित ज्यागुअर र औडी ई ट्रोनजस्ता विलासी कार समेत नेपाल भित्रिन सफल भएका छन् । यो वर्ष हुन्डाईले अयोनिक५, एमजीले जेडएसको फेसलिफ्ट मोडल, टाटाले टिगोर र ग्रेटवालले ओरा गुड क्याटजस्ता मोडल सार्वजनिक गरेका छन् ।

एमजी जेडएस र टाटा नेक्सन भित्रिनु अघिसम्म इलेक्ट्रिक कारलाई सेकेन्ड कारमा रुपमा मात्रै खरिद गर्न चाहने ग्राहकको मनोविज्ञानमा अहिले व्यापक परिवर्तन आएको छ । फलस्वरुप अहिले अधिकांश ग्राहकले इलेक्ट्रिक कारलाई आफ्नो पहिलो कारका रुपमा समेत प्रयोग गर्न थालिसकेका छन् । यी कारको मागमा आएको बृद्धिसँगै ठाउँठाउँमा चार्जिङ स्टेशनको निर्माणले तीव्रता पाइरहेका कारण ग्राहकले ईभीमा आकर्षण बढाउन थालेका हुन् ।

बजारमा अहिले इलेक्ट्रिक कारको माग उच्च रहँदै आएपनि आपूर्तिमा देखिएको समस्याका कारण प्रायः सबैजसो ब्रान्डले अभावको अवस्था झेलिरहनु परेको छ ।