इलेक्ट्रिक गाडीको नयाँ युगमा नेपाली प्राविधिकहरू कति सक्षम ?

विश्वभर तीव्र गतिमा फैलिँदै गएको विद्युतीय सवारी अर्थात ईभीको प्रयोगले नेपाललाई पनि छोइसकेको छ। पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यवृद्धि, वातावरणीय प्रदूषण र दीर्घकालीन दिगोपनाको आवश्यकता जस्ता कारणले नेपालमा ईभीको प्रयोग दिनप्रतिदिन बढ्दो छ। सडकमा गुडिरहेका इलेक्ट्रिक स्कुटर, कार र बसहरूले अब नयाँ युगको संकेत दिइरहेका छन्। तर एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न उठ्छ - के नेपाली प्राविधिक (मेकानिकहरू) ईभी सवारी मर्मत गर्न सक्षम छन् त?

हालको अवस्था: प्रारम्भिक क्षमता, तर सीमित अनुभव

नेपालका धेरैजसो प्राविधिकहरू परम्परागत पेट्रोल र डिजेल गाडी मर्मतमा दक्ष छन्। वर्षौको अनुभवले उनीहरूलाई इन्जिन, गियरबक्स, ब्रेक प्रणाली जस्ता क्षेत्रमा निपुण बनाएको छ। तर ईभी सवारी भने बिल्कुल फरक प्रविधिमा आधारित हुन्छ। यसमा इन्जिनको सट्टा मोटर, ब्याट्री, कन्ट्रोलर र सफ्टवेयर प्रणाली हुन्छन्।

हालको अवस्थामा, केही नेपाली प्राविधिकहरूले ईभी सम्बन्धी आधारभूत ज्ञान हासिल गर्न थालेका छन्। विशेष गरी शहरी क्षेत्रमा रहेका वर्कशपहरूमा काम गर्ने प्राविधिकहरू नयाँ प्रविधि सिक्न उत्साहित देखिन्छन्। कतिपयले अनौपचारिक रूपमा युट्युब, अनलाईन वा कम्पनीबाट दिइने तालिममार्फत ज्ञान हासिल गरिरहेका छन्।

तर समग्रमा हेर्दा, ईभी मर्मतमा पूर्ण दक्षता भने अझै सीमित छ। धेरैजसो प्राविधिकहरू अझै “ट्रायल एन्ड इरर” पद्धतिमा सिकिरहेका छन्, जुन कहिलेकाहीँ जोखिमपूर्ण पनि हुन सक्छ।

किन फरक छ ईभी मर्मत?

ईभी सवारी मर्मत परम्परागत गाडीभन्दा धेरै फरक छ। यसको मुख्य कारणहरू यस्ता छन्:

•   हाई भोल्टेज सिस्टम: ईभीमा उच्च भोल्टेजको ब्याट्री हुन्छ, जसले गलत ह्यान्डलिङ गर्दा दुर्घटना निम्त्याउन सक्छ।
•   सफ्टवेयर आधारित प्रणाली: धेरै समस्याहरू सफ्टवेयर र सेन्सरमार्फत पहिचान हुन्छन्।
•   कम मेकानिकल पार्ट्स: इन्जिनजस्ता जटिल पार्ट्स नभए पनि इलेक्ट्रोनिक प्रणाली जटिल हुन्छ।
•   विशेष उपकरणको आवश्यकता: डायग्नोसिस गर्न विशेष उपकरण र स्क्यानर चाहिन्छ।

यी कारणहरूले गर्दा, ईभी मर्मत गर्न केवल अनुभव मात्र पर्याप्त हुँदैन - विशेष तालिम र ज्ञान आवश्यक हुन्छ।

के नेपाली प्राविधिक सक्षम छन्?

सीधा उत्तर दिनुपर्दा - आंशिक रूपमा सक्षम छन्, तर पूर्ण रूपमा अझै तयार छैनन्।

नेपाली प्राविधिकहरूमा सिक्ने क्षमता र मेहनतको कमी छैन। उनीहरूले विगतमा पनि नयाँ प्रविधि छिटो आत्मसात् गरेका उदाहरणहरू छन्। त्यसैले, ईभी मर्मतमा पनि उनीहरू सक्षम बन्न सक्ने पूर्ण सम्भावना छ।

तर हालको अवस्थामा:

•   पर्याप्त औपचारिक तालिमको अभाव छ
•   स्ट्यान्डर्ड गाइडलाइनको कमी छ
•   एड्भान्स्ड टुल्स सबै ठाउँमा उपलब्ध छैनन्
•   सुरक्षा तालिम अझै कमजोर छ

त्यसैले, क्षमता छ तर संरचना बलियो हुन बाँकी छ।

सक्षम हुनका लागि के आवश्यक छ?

ईभी मर्मतमा नेपाली प्राविधिकहरूलाई पूर्ण सक्षम बनाउनका लागि निम्न कुराहरू अत्यन्त आवश्यक छन्:

व्यवस्थित तालिम

प्राविधिक शिक्षा तथा व्यावसायिक तालिम परिषद् जस्ता संस्थाले ईभी सम्बन्धी पाठ्यक्रम विकास गर्नुपर्छ। छोटो अवधि र दीर्घकालीन दुवै किसिमका तालिम आवश्यक छन्।

प्रयोगात्मक सिकाइ

सैद्धान्तिक ज्ञान मात्र होइन, वास्तविक ईभी सवारीमा काम गर्ने अवसर दिनुपर्छ। कम्पनीहरूले आफ्ना डिलर र वर्कशपमार्फत प्रयोगात्मक सिकाइ उपलब्ध गराउन सक्छन्।

सुरक्षा ज्ञान

हाई भोल्टेज सिस्टमसँग काम गर्दा सुरक्षाको विशेष ध्यान आवश्यक हुन्छ। त्यसका लागि विशेष सुरक्षा तालिम अनिवार्य हुनुपर्छ।

उपकरण र प्रविधि

ईभी डायग्नोसिस गर्न आवश्यक स्क्यानर, सफ्टवेयर र उपकरणहरू सुलभ रूपमा उपलब्ध गराउनुपर्छ।

सरकारी नीति र समर्थन

सरकारले ईभी प्रवर्द्धनसँगै प्राविधिक जनशक्ति विकासमा पनि ध्यान दिनुपर्छ। तालिम, अनुदान र प्रोत्साहन कार्यक्रम आवश्यक छन्।

भविष्य: अवसर नै अवसर

नेपालमा ईभीको भविष्य उज्ज्वल देखिन्छ। बढ्दो प्रयोगसँगै ईभी मर्मत गर्ने प्राविधिकहरूको माग पनि बढ्ने निश्चित छ। यसले रोजगारीको नयाँ अवसर सिर्जना गर्नेछ।

युवाहरूका लागि यो नयाँ करियरको ढोका पनि हो। यदि अहिलेबाटै ईभी सम्बन्धी सीप सिक्न थालियो भने भविष्यमा राम्रो आम्दानी र स्थायित्व पाउन सकिन्छ।

त्यस्तै, वर्कशप व्यवसायीहरूका लागि पनि यो अवसर हो। समयमै ईभी सेवा सुरु गर्न सकेमा प्रतिस्पर्धामा अगाडि रहन सकिन्छ।

ईभी सवारी नेपालका लागि केवल प्रविधिको परिवर्तन होइन, यो एक ठूलो अवसर पनि हो। नेपाली प्राविधिकहरूमा क्षमता छ, उत्साह छ, र सिक्ने इच्छा पनि छ। तर त्यसलाई व्यवस्थित रूपमा विकास गर्न आवश्यक संरचना, तालिम, र समर्थन अझै अपर्याप्त छ।

यदि सरकार, निजी क्षेत्र र शैक्षिक संस्थाहरूले मिलेर काम गरे भने नेपाली प्राविधिकहरूलाई ईभी मर्मतमा दक्ष बनाउन धेरै समय लाग्ने छैन।

अन्ततः, ईभीको यात्रामा सवारी मात्र होइन, प्राविधिकहरू पनि अगाडि बढ्नुपर्छ। किनकि प्रविधि बदलिन्छ, तर त्यसलाई चलाउने हातहरू नै देशको वास्तविक शक्ति हुन।

• प्रेम सिंह चैसिर